Stanisław Alberti — prawnik, starosta i ofiara Katynia

Stanisław Florian Alberti urodził się w Krakowie w 1895 roku. Zyskał rozpoznawalność jako prawnik, tłumacz literatury słowiańskiej i niemieckiej oraz jako starosta powiatowy; los związał go również ze służbą wojskową i represjami po agresji sowieckiej.

Życiorys i służba wojskowa

Pochodził z rodziny Stanisława Alberta, chemika-technologa. W 1914 zdał egzamin dojrzałości w gimnazjum św. Anny w Krakowie i już 1 sierpnia 1914 wstąpił do Legionów Polskich. Służył w 2. pułku piechoty legionów; w kwietniu 1916 został ranny, w wyniku czego w Wiedniu amputowano mu prawą rękę. Pomimo kalectwa kontynuował służbę i otrzymał kolejne awanse do stopnia podporucznika.

Po I wojnie światowej, od 2 listopada 1918, służył w Wojsku Polskim. Walczył w szeregach 4. pułku piechoty i wyróżnił się w walkach z Ukraińcami w grudniu 1918. W latach 1919–1921 związany był z Dowództwem 2. Dywizji Legionów, gdzie pełnił funkcje operacyjne i referendalne. Pułkownik Michał Rola-Żymierski sporządził wniosek o nadanie mu Orderu Virtuti Militari za czyny męstwa z okresu walk w 1918–1919. 3 maja 1922 zweryfikowano go w stopniu kapitana ze starszeństwem od 1 czerwca 1919, a 30 września 1925 przeszedł w stan spoczynku z powodu trwałej niezdolności do służby.

Działalność zawodowa, naukowa i kulturalna

Po studiach prawniczych na Uniwersytecie Jagiellońskim uzyskał absolutorium i doktorat w 1922. Otrzymał stopnie doktora z prawa, filozofii i historii sztuki. Tłumaczył literaturę słowacką, czeską i niemiecką, był wydawcą serii "Biblioteka Słowiańska" i promował pisarzy z południa Europy słowiańskiej. Jako publicysta pisał o Zakopanem i Tatrach oraz recenzował twórczość ówczesnych autorów, między innymi dramaty Witkacego i poezję Jana Kasprowicza.

Praca w administracji i działalność społeczna

Od lipca 1928 pracował jako urzędnik kontraktowy w starostwie powiatu włodzimierskiego. 28 czerwca 1929 został mianowany starostą powiatu dąbrowskiego; od 13 grudnia 1930 do września 1939 był starostą powiatu bialskiego z siedzibą w Białej Krakowskiej. Pełnił też funkcje społeczne — był wiceprezesem zarządu powiatowego Federacji Polskich Związków Obrońców Ojczyzny i uczestniczył w strukturach Obozu Zjednoczenia Narodowego. W 1935 znalazł się w komitecie honorowym akcji "Jaar-Piłsudski" i był członkiem krajowego komitetu wykonawczego budowy Muzeum Narodowego w Krakowie.

Aresztowanie i śmierć

Po agresji ZSRR na Polskę we wrześniu 1939, jako emerytowany oficer zgłosił się do służby podczas kampanii wrześniowej. 17 września 1939, po wkroczeniu wojsk radzieckich, został aresztowany we Lwowie i tam przetrzymywany. Na wiosnę 1940 został zamordowany przez NKWD.

Jego nazwisko umieszczono na tzw. Ukraińskiej Liście Katyńskiej opublikowanej w 1994; figuruje tam na liście wywózkowej 55/4-90 pod numerem 25. Ofiary tej części zbrodni pochowano na otwartym w 2012 Polskim Cmentarzu Wojennym w Kijowie-Bykowni.

Upamiętnienie

26 listopada 2009 odsłonięto tablicę pamiątkową na budynku przy placu Wojska Polskiego 11 w Bielsku-Białej. W tym domu, w latach 1930, Stanisław i Kazimiera Alberti prowadzili salon literacki, który przyciągał środowiska kulturalne.

Wybrane publikacje i przekłady

Wyspecjalizował się w przekładach i wydawnictwach literatury słowiańskiej. Do jego tłumaczeń należą m.in. "Pan i pies: Sielanka" (Thomas Mann, 1927) oraz przekłady autorów czeskich i słowackich: Alois Jirásek, Vladislav Vančura i Jiří Wolker. W 1988 ukazał się jego przekład "Aforyzmy" Karla Čapka (wyd. Państwowy Instytut Wydawniczy) z wstępem Haliny Janaszek-Ivaničkovéj.