Apteka Pod Orłem powstała na początku XX wieku i od początku znajdowała się w narożnej kamienicy przy Małym Rynku w Podgórzu, wtedy będącym odrębnym miastem. Przed wojną obsługiwała mieszkańców Podgórza — zarówno Polaków, jak i społeczność żydowską, w tym towarzystwo Bikkur Cholim.
Jak powstała apteka i kto nią zarządzał?
Aptekę założył w 1909 roku magister farmacji Józef Pankiewicz. Rodzinna placówka była czwartą apteką w Podgórzu i pierwszą poza ścisłym centrum miasta. Do pracy w aptece wstąpił syn, Tadeusz Pankiewicz, po ukończeniu studiów farmaceutycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim; od 1934 roku pełnił obowiązki zarządcy.
Po śmierci Józefa własność apteki pozostała w rodzinie. W 1945 roku wdowa po założycielu zrzekła się własności na rzecz Tadeusza, a formalnie został on właścicielem apteki w 1946 roku.
Jaką rolę pełniła apteka w getcie?
Po utworzeniu getta w Podgórzu apteka znalazła się w jego granicach i jako jedyna placówka farmaceutyczna otrzymała zgodę władz niemieckich na całodobowe funkcjonowanie. W zespole apteki pracowały, obok właściciela, trzy osoby: Irena Droździkowska, Aurelia Czort z d. Danek oraz Helena Krywaniuk; dwie z nich miały przepustki i opuszczały getto wieczorami, natomiast właściciel mieszkał w jego obrębie.
Apteka była miejscem spotkań środowisk intelektualnych i artystycznych getta. Bywali tam m.in. Mordechaj Gebirtig, Abraham Neuman i lekarze tacy jak Julian Aleksandrowicz. W aptece komentowano komunikaty, wymieniano informacje z prasy podziemnej oraz organizowano spotkania i biesiady z okazji świąt.
Placówka pełniła także funkcje praktyczne: dostarczała leki, półprodukty do domowej produkcji preparatów — na przykład farby do włosów — oraz luminal używany przy ukrywanych dzieciach. Po zamknięciu poczty w getcie apteka stała się punktem kontaktów z "aryjską" stroną miasta; personel przenosił korespondencję, żywność i inne towary. W okresach aresztowań apteka służyła jako miejsce schronienia i ustny punkt kontaktowy przed wyprowadzeniem ludzi z getta. Po likwidacji getta przez pewien czas obsługiwała jeszcze pozostałych w getcie Żydów, a później nowych mieszkańców obszaru.
Co stało się z apteką po wojnie i jak powstało muzeum?
W 1951 roku aptekę znacjonalizowano i przemianowano na aptekę państwową; na stanowisku kierownika początkowo pozostawiono Tadeusza Pankiewicza, który kierował placówką do końca 1953 roku. W kolejnych latach kierownictwo przejmowali kolejni magistrowie farmacji.
W 1967 roku aptekę przeniesiono do innego budynku, a w dawnych pomieszczeniach przez wiele lat działał lokal gastronomiczny. W 1981 roku lokal został przeznaczony na stworzenie muzeum pamięci. Grupa lokalnych działaczy i przyjaciół Pankiewicza powołała muzeum, które otwarto 22 kwietnia 1983 roku. Późniejsze daty związane z placówką to m.in. przekazanie środków przez Romana Polańskiego oraz przekształcenie w oddział Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Od 2010 roku apteka wchodzi w skład Trasy Pamięci MHK, obok Fabryki Schindlera i Ulicy Pomorskiej; w 2013 roku udostępniono nową stałą ekspozycję poświęconą pracy Tadeusza Pankiewicza w getcie.
Ostatnim akapitem jest fakt: po wojnie część wyposażenia i pamięć o placówce powróciły w formie muzealnej ekspozycji.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Bohaterów Getta 18, 33-332 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: śr–nd 9:00–17:00
- Telefon: +48126565625
- Strona internetowa: muzeumkrakowa.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (1 721 opinii)
