Plac Bohaterów Getta leży w dawnej części miasta Podgórze. Powstał jako Mały Rynek i rozwijał się od pierwszej połowy XIX wieku jako plac targowy i miejsce usług. W XX wieku zmieniał nazwy i funkcje, by w czasie II wojny światowej wejść w skład getta krakowskiego. Po przebudowie w 2005 plac otrzymał upamiętnienie w formie rzeźby składającej się z siedemdziesięciu krzeseł.
Jak wyglądała historia placu?
Początkowo plac był niezabudowanym terenem ograniczonym drogami do magazynów solnych. W pierwszej połowie XIX wieku pojawił się na planach katastralnych jako przestrzeń z ujeżdżalnią, użytkowaną przez stacjonujących w pobliżu ułanów. Od lat 80. XIX wieku plac funkcjonował jako targowisko — najpierw handlowano świniami, potem także bydłem — a w jego otoczeniu powstawały sklepy, warsztaty i zakłady rzemieślnicze.
W XX wieku zmiany administracyjne połączyły Podgórze z Krakowem. W 1913 otwarto tzw. III Most, dziś most Powstańców Śląskich, a w 1917 przez most poprowadzono linię tramwajową do Rynku Podgórskiego. W styczniu 1917 Mały Rynek otrzymał nazwę placu Zgody. W kolejnych dekadach plac zyskał infrastrukturę komunikacyjną i handlową, w tym dworzec autobusowy zbudowany w latach 1930–1931 według projektu Adolfa Siódmaka.
Czym plac stał się podczas II wojny światowej?
Getto krakowskie zostało utworzone 3 marca 1941 decyzją Ottona Wächtera. Plac znalazł się w granicach getta i pełnił funkcję centralnego miejsca koncentracji ludności żydowskiej przed transportami do obozów koncentracyjnych. W budynku dworca autobusowego działał posterunek granatowej policji, a obok prowadzono mur z ozdobnym zwieńczeniem przypominającym macewy; przez mur wyznaczono przejście dla pieszych i bramę wjazdową na ulicę Lwowską, zwaną bramą IV.
Przez plac biegła ulica będąca przedłużeniem ulicy Targowej; jej przebieg jest dziś zaznaczony odpowiednim ułożeniem kostki brukowej. Plac służył jako miejsce formowania kolumn i załadunku zagrabionego dobytku. Na placu dokonano pierwszej selekcji 4 czerwca 1942, podczas której rozstrzelano co najmniej 111 osób. Ostatnia selekcja miała miejsce 13 marca 1943, a zwłoki pochowano w zbiorowej mogile na terenie obozu Płaszów. Do połowy grudnia 1943 trwało sortowanie zagrabionego mienia.
Co widać dziś na placu?
W 2005 plac przeszedł przebudowę, w trakcie której m.in. rozebrano i odbudowano od podstaw budynek dawnego dworca autobusowego. Po zakończeniu prac odsłonięto pomnik składający się ze 70 krzeseł, zaprojektowany przez Piotra Lewickiego i Kazimierza Łataka. Inspiracją do formy upamiętnienia był opis sprzętów wynoszonych na plac w książce Tadeusza Pankiewicza "Apteka w getcie krakowskim". Upamiętnienie otrzymało wyróżnienie w konkursie European Prize for Urban Public Space w 2006 roku i Gold Award w konkursie Urban Quality Award 2011.
Na placu zachowały się znaki pamięci o przedwojennych i wojennych funkcjach: wytyczony przebieg dawnej ulicy, odtworzony dworzec autobusowy i miejsce dawnej apteki prowadzanej przez Tadeusza Pankiewicza, jedynego nieżydowskiego mieszkańca getta. Elementy te tworzą przestrzeń pamięci i punkt odniesienia dla opisu historii getta krakowskiego.
Informacje praktyczne
- Adres: Plac Bohaterów Getta, 30-547 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Telefon: +48576570624
- Strona internetowa: exciting-krakow.com
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (13 547 opinii)
