Kościół Świętej Trójcy w Krakowie to gotycka świątynia przy ul. Stolarskiej, związana z zakonem dominikanów od początku XIII wieku. Budowla łączy cegłę z kamieniem i posiada wydłużone prezbiterium; przy kościele działają zabudowania klasztorne skupione wokół wirydarzy.
Historia
Dominikanie przybyli do Krakowa w 1222 roku pod przewodem św. Jacka; biskup Iwo Odrowąż przekazał im częściowo drewniany, częściowo murowany kościół św. Trójcy, który konsekrowano 12 marca 1223 roku. Po najazdu Mongołów w 1241 roku zakon rozpoczął budowę nowego, gotyckiego kościoła wraz z klasztorem.
W średniowieczu świątynia miała formę trójnawowej hali; na przełomie XIV i XV wieku przebudowano ją na kościół bazylikowy. Charakterystyczna wieża-dzwonnica stojąca przed fasadą uległa zniszczeniu w pożarze miasta w 1850 roku i została rozebrana podczas odbudowy. Prace naprawcze po pożarze trwały w dużej mierze w latach 1850–1884 pod kierunkiem Teofila Żebrawskiego; odbudowa zmieniła wygląd świątyni i spotkała się z krytyką części środowisk artystycznych. Kościół otrzymał godność bazyliki mniejszej w 1957 roku.
W XX i XXI wieku bazylice przypisuje się wydarzenia o znaczeniu społecznym i kulturalnym; 19 października 2016 roku w świątyni odprawiono mszę żałobną za reżysera Andrzeja Wajdę. W styczniu 2018 roku rozpoczęto prace renowacyjne wnętrza.
Wnętrze
Świątynia ma trzy nawy i jest wykonana w systemie filarowo-skarpowym charakterystycznym dla Krakowa; prezbiterium kończy się prostą ścianą. Wśród elementów związanych z pamięcią historyczną znajduje się tu grób księcia Leszka Czarnego, który zmarł w 1288 roku, oraz brązowa płyta Filipa Kallimacha zaprojektowana przez Wita Stwosza.
Organy zostały zbudowane w 1890 roku przez firmę Braci Rieger z Jägerndorfu jako opus 756. Instrument ma 30 głosów, mechaniczną trakturę gry i pneumatyczną trakturę rejestrów; zachowuje koncepcję brzmieniową epoki romantycznej.
Kaplice w nawie południowej
Po stronie południowej znajduje się kilka kaplic o bogatym wyposażeniu i odmiennych epokach powstania. Kaplica św. Róży Limańskiej została wzniesiona na początku XVII wieku przez rodzinę Lubomirskich; kopuła pokazuje sceny świętych, w niszach stoją figury apostolskich i polskich świętych, a wejście zamyka XVII-wieczna krata.
Kaplica św. Tomasza pochodzi z XV wieku i jest dziełem cechu krawców; nakrywa ją sklepienie sieciowe, a wyposażenie obejmuje neogotycki ołtarz zaprojektowany przez Mariana Pavoniego oraz renesansowy nagrobek Mikołaja Bogusza. Kaplica Zbawiciela (Przeździeckich) powstała w 1368 roku i po pożarze w 1850 roku została zrekonstruowana przez rodzinę Przeździeckich z neogotyckim ołtarzem według projektu Edwarda Stehlika.
W tej części kościoła znajdują się także kaplice św. Józefa (z neogotyckim ołtarzem i manierystycznym nagrobkiem Prospera Provano), św. Dominika fundacji Myszkowskich z charakterystyczną galerią rodziny oraz Kaplica Różańcowa z obrazem Matki Boskiej Różańcowej umieszczonym tutaj w 1668 roku; w kaplicy zachowały się polichromie i nagrobki, m.in. pochówki związane z rodziną Sobieskich.
Kaplice w nawie północnej
Kaplica Zbaraskich wzniesiona w latach 1628–1633 pełniła funkcję mauzoleum rodowego; projektowali ją bracia Andrea i Antonio Catello, a autorem koncepcji przypuszczalnie był Constante Tencalla. Kaplica wyróżnia się eliptyczną kopułą, czarnym marmurem wnętrza i sztukateriami z około 1632 roku.
W nawie północnej znajdują się także kaplica św. Marii Magdaleny z neogotyckim ołtarzem projektu Pavoniego, Kaplica Jezusa Ukrzyżowanego fundacji Jana Ligęzy z fragmentami malowideł gotyckich i neogotyckim ołtarzem oraz Kaplica św. Jacka, gdzie umieszczono relikwie świętego w późnobarokowym ołtarzu wykonanym przez Baltazara Fontanę, udekorowanym stiukami i polichromią z przełomu XVII i XVIII wieku.
Klasztor przy bazylice
Zabudowania klasztorne przylegają do kościoła od północy i układają się wokół trzech wirydarzy. Krużganki pierwszego z nich nazywane są campo santo z uwagi na liczne pomniki i tablice epitafijne wmurowane w ściany; sklepienia krużganków pochodzą z XIV wieku, a większość nagrobków datuje się na XVI i XVII stulecie.
Najstarszym fragmentem zabudowań jest romański refektarz wykonany z dzikiego kamienia z portalem ozdobionym plecionką. Ten relikt łączy się z pierwotnym kościołem przekazanym dominikanom w 1222 roku lub z oratorium wzniesionym po pożarze z 1225 roku; we wnętrzu refektarza zachowały się malowidła z XV i XVI wieku.
W 2018 roku podjęto prace renowacyjne wnętrza bazylicy.
Informacje praktyczne
- Adres: Stolarska 12, 31-043 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt 6:30–21:00, sob 8:00–22:00
- Telefon: +48124231613
- Strona internetowa: krakow.dominikanie.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (3 482 opinie)
