Zamek Królewski na Wawelu to historyczna rezydencja królewska w Krakowie, funkcjonująca jako narodowa instytucja kultury. Muzeum prezentuje dzieła sztuki i pamiątki związane z historią państwa i monarchy oraz utrzymuje zabudowania zamkowe i otoczenie.
Historia muzeum
Początki zbiorów wawelskich sięgają XIX wieku. Za punkt wyjścia przyjmuje się rok 1882, gdy Jan Matejko przekazał do przyszłego muzeum obraz "Hołd pruski". Zbiory zaczęto systematycznie tworzyć podczas prac konserwatorskich prowadzonych od 1905 roku, po wycofaniu wojsk austriackich z wzgórza.
W 1930 utworzono centralną instytucję Dyrekcję Państwowych Zbiorów Sztuki, której jednym z oddziałów stał się zamek. Jako samodzielne muzeum Zamek Królewski na Wawelu – Państwowe Zbiory Sztuki działa od 1945 roku. Do ważnych dat należą 1961, gdy na Wawel powróciły arrasy królewskie, oraz 1994, gdy Karolina Lanckorońska przekazała część kolekcji Karola Lanckorońskiego.
Co obejmują zbiory i ekspozycje?
Trzon zbiorów tworzą dzieła sztuki i pamiątki rewindykowane z Rosji po traktacie ryskim z 1921 roku, m.in. arrasy Zygmunta Augusta oraz insygnia koronacyjne, w tym miecz koronacyjny. Zamek prezentuje sześć stałych ekspozycji i dodatkowe wystawy w oddziałach.
Stałe ekspozycje obejmują Reprezentacyjne Komnaty Królewskie, Prywatne Apartamenty Królewskie, Skarbiec Koronny i Zbrojownię, Sztukę Wschodu z kolekcją namiotów tureckich, wystawy "Wawel Zaginiony" i "Wawel Odzyskany", a także trasę Ogrody Królewskie z rezerwatem archeologicznym kościoła św. Gereona. Muzeum prowadzi też ekspozycje w oddziałach: na zamku w Pieskowej Skale oraz w dworze w Stryszowie.
Misja, status prawny i zadania
Zamek działa na podstawie statutu nadanego przez Ministra Kultury. Instytucja ma osobowość prawną i została wpisana do rejestru Narodowych Instytucji Kultury oraz do Państwowego Rejestru Muzeów. Do zadań należy ochrona zabytkowej substancji, gromadzenie i konserwacja zbiorów, prowadzenie badań naukowych oraz działalność wydawnicza i edukacyjna.
Nazwa, wizerunek i logo muzeum są zastrzeżone w Urzędzie Patentowym RP. W 1986 roku obowiązki organizowania prac konserwatorskich przejęły Państwowe Zbiory Sztuki na Wawelu.
Kierownictwo i opieka nad zamkiem
Kierownictwo Restauracji Zamku na Wawelu, później Kierownictwo Odnowienia Zamku, nadzorowało prace konserwatorskie od 1905 roku do końca 1985 roku. Wśród kierujących tymi pracami byli architekci: Zygmunt Hendel (1905–1914), Ignacy Sowiński (1914–1916), Karol Skawiński (1916) oraz prof. dr hab. Adolf Szyszko-Bohusz (1916–1939; 1945–1946). Kolejni opiekunowie to m.in. prof. dr hab. Alfred Majewski (1951–1983) i Tadeusz Szafer (1984–1985).
Wczesnymi kustoszami zbiorów byli prof. dr Włodzimierz Antoniewicz (1917–1918) i Aleksander Borawski (1920–1921). Po 1945 dyrektorami Zamku byli prof. dr hab. Tadeusz Mańkowski (1945–1951), prof. dr hab. Jerzy Szablowski (1952–1989) oraz prof. dr hab. Jan Ostrowski (1989–2020). Obecnym dyrektorem od 2020 roku jest prof. dr hab. Andrzej Betlej.
Zamek Królewski na Wawelu jest wpisany do rejestrów pod numerami 21/92 oraz 16/135.
Informacje praktyczne
- Adres: Wawel 5, 31-001 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: wt–nd 9:00–19:00, pn 10:00–16:00
- Telefon: +48124225155
- Strona internetowa: wawel.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,7 (166 632 opinie)
