Synagoga Remuh to historyczna bożnica na Kazimierzu w Krakowie, związana z postacią Mojżesza Isserlesa — stąd jej nazwa, pochodząca od hebrajskiego akronimu ReMU. Razem z przylegającym cmentarzem tworzy zespół sakralny sięgający XVI wieku i zachowany w postaci wynikającej z kolejnych przebudów i renowacji.
Skąd się wzięła synagoga i jak przebiegała jej historia?
W 1495 roku król Jan Olbracht utworzył na terenie Kazimierza tzw. oppidum iudaeorum, przesiedlając tam znaczną część żydowskiej społeczności Krakowa. Budynek, który stał się później synagogą Remuh, został wzniesiony w połowie XVI wieku z inicjatywy Izraela ben Josefa, a na tablicy fundacyjnej widnieje data 1553. Pozwolenie królewskie na adaptację domu na synagogę wydano formalnie w 1556 roku.
Po pożarze z 1557 roku murowana synagoga powstała ponownie od 1558 roku, prawdopodobnie pod kierunkiem mistrza murarskiego Stanisława Baranka. Kolejne wieki przyniosły przebudowy i dobudówki. W XIX wieku, w latach 1829–1830, architekt August Pluszyński podwyższył salę modlitewną i zmienił jej sklepienie. W 1882 oraz na początku XX wieku prowadzono dalsze prace konserwacyjne; w 1933 remontował budynek architekt Herman Gutman.
Podczas II wojny światowej synagoga została przejęta przez niemiecki Urząd Powierniczy i znacznie zdewastowana. Po wojnie w 1947 budynek zwrócono Kongregacji Wyznania Mojżeszowego. W latach 1958–1968 przeprowadzono gruntowną rewaloryzację pod kierunkiem Stefana Świszczowskiego, wspieraną dotacją American Jewish Joint Distribution Committee. W kolejnych dekadach synagoga odwiedzali m.in. Karol Wojtyła (1968), prezydent Chaim Herzog (1992) oraz książę Karol (2002). W latach 2008–2013 przeprowadzono kolejne prace odnowieniowe współfinansowane przez Społeczny Komitet Odnowy Zabytków Krakowa; na ten cel przeznaczono dotacje z Narodowego Funduszu Rewaloryzacji Zabytków Krakowa o wartości 3 164 957,56 zł.
Jak wygląda architektura synagogi?
Budynek wzniesiono w stylu renesansowym, lecz jego formę zmieniały liczne przebudowy. Całość i przyległy cmentarz otacza tynkowany mur kryty dachówką; w jego fragmenty włączono ściany rozebranych domów. Główną część stanowi jednonawowa sala męska o rzucie prostokąta, z krótszym bokiem skierowanym na wschód. Do sali dołączone są dwie przybudówki — północna o planie kwadratu i zachodnia z salą kobiet.
Sala męska ma sklepienie kolebkowe, okna półkoliste po wschodniej i zachodniej stronie oraz gzyms kapnikowy po zewnętrznej stronie nad oknami. Dach nad korpusem synagogi jest trójspadowy z wyraźnie wysuniętym okapem; dach nad salą kobiet ma formę pulpitową. Wejście prowadzi przez renesansowy portal profilowany z piaskowca z kutymi w żelazie drzwiami, a narożniki wzmocniono kamiennymi szkarpami z kapnikami.
Co znajduje się we wnętrzu i jakie są zabytkowe elementy?
W prostokątnej głównej sali zachował się oryginalny oraz częściowo zrekonstruowany sprzęt liturgiczny. Na ścianie wschodniej umieszczono renesansowy, rzeźbiony w kamieniu aron ha-kodesz z drugiej połowy XVI wieku, odnawiany w 1933 i ponownie w latach 1958–1968. Przy aron ha-kodesz odbudowano ner tamid — światło wieczne — w formie ozdobnej szafki, a przy ołtarzu stoją pulpit kantora i inskrypcje hebrajskie.
W sali zachowały się także tablice jorcajtowe z nazwiskami i datami rocznic śmierci członków kongregacji, przy każdej z nich instalowana jest żaróweczka zapalana w rocznicę. Po prawej stronie aron ha-kodesz znajduje się tradycyjne miejsce rabina Remu — tzw. krzesło Remu — które według przekazu pozostaje niezajęte jako znak szacunku.
Jaką rolę pełni synagoga dziś?
Synagoga Remuh funkcjonuje jako czynny dom modlitwy. W 2022 roku była jedną z dwóch czynnych synagog w Krakowie i jedyną, w której regularnie odbywały się nabożeństwa w porach zgodnych z tradycją. Przy synagodze znajduje się przylegający cmentarz, który wraz z budynkiem tworzy historyczny zespół żydowskiej architektury i sztuki sakralnej z XVI wieku.
Informacje praktyczne
- Adres: Szeroka 40, 31-053 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: pn–pt, nd 10:00–18:00
- Telefon: +48124295735
- Strona internetowa: gwzkrakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,2 (2 076 opinii)
