Muzeum Archeologiczne w Krakowie powstało w 1850 roku jako instytucja zajmująca się zbieraniem i prezentacją zabytków przeszłości. W pierwszych latach działało przy Bibliotece Jagiellońskiej, potem przeniosło się na teren Starego Miasta, a od końca lat 60. XX wieku funkcjonuje w swojej obecnej siedzibie. Kolekcja muzeum rozrosła się dzięki darom społecznym i własnym badaniom wykopaliskowym.
Jak powstało muzeum?
Muzeum powołano jako Muzeum Starożytności. Przy jego utworzeniu wystosowano apel o przekazywanie znalezisk i obiektów archeologicznych, co przyczyniło się do szybkiego powiększenia zbiorów. Do jednych z najcenniejszych nabytków należy Światowid ze Zbrucza, który trafił do kolekcji dzięki darom i przekazom.
Instytucja prowadziła własne badania wykopaliskowe na obszarach dziś należących do Ukrainy, Litwy i Białorusi, a przede wszystkim na terenach Małopolski. Od 1949 roku muzealni archeolodzy pracowali m.in. na terenie Nowej Huty, co przyczyniło się do dokładnego zbadania tego obszaru. Muzeum prowadzi też badania w rejonie Gór Świętokrzyskich związane ze śladami starożytnego hutnictwa.
Co można zobaczyć na wystawach?
Muzeum prezentuje wystawy stałe i okresowe. Wśród ekspozycji stałych znajduje się wystawa poświęcona pradziejom i średniowieczu Małopolski, gdzie przedstawiono kluczowe momenty rozwoju regionu — od obecności neandertalczyka po średniowieczne Kraków — z wykorzystaniem współczesnych wizualizacji oraz uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Drugą stałą ekspozycją są podziemia muzeum, dokumentujące historię miejsca i budynku; na tej ekspozycji udostępniono m.in. fragment kamiennego muru miejskiego z przełomu XIV i XV wieku oraz celę śmierci z okresu okupacji niemieckiej.
W kolekcjach i na wystawach sezonowych muzeum prezentowało między innymi wystawy: "Dzieje Rynku krakowskiego i kościoła św. Wojciecha" (prezentowana w podziemiach kościoła św. Wojciecha), oraz „Garncarstwo pradziejowe” w oddziale nowohuckim z zabytkami od VI tysiąclecia p.n.e. do XIII wieku n.e. W przeszłości muzeum organizowało też duże ekspozycje tematyczne, takie jak wystawa Pompeje z eksponatami z Muzeum Archeologicznego w Neapolu, która otrzymała wyróżnienie w rankingu Archeologicznych Sensacji 2019.
Niektóre duże wystawy są czasowo zamknięte z powodu prac modernizacyjnych i zostaną ponownie pokazane po ich zakończeniu. W tej grupie znajdują się między innymi ekspozycje związane ze sztuką starożytnego Egiptu oraz peruwiańskie zbiory Władysława Klugera; część tych kolekcji obejmuje sarkofagi i inne zabytki pozyskane podczas wykopalisk prowadzonych na początku XX wieku.
Co wiadomo o budynku i podziemiach?
Na miejscu, gdzie stoi gmach muzeum, archeologia ujawnia ślady osadnictwa i umocnień z IX–XIII wieku oraz fragmenty średniowiecznego muru miejskiego. Relikty tych struktur zachowały się w podziemiach i w części ogrodu. W narożniku zabudowań widoczne są pozostałości dawnej fortyfikacji i baszty Murarzy, przez którą prowadzi wejście do gmachu.
W ciągu wieków na terenie muzeum znajdowały się m.in. dwory, łaźnia miejska oraz klasztor i kościół karmelitów bosych. Po kasacie klasztoru przez władze zaborcze budynki zostały przeznaczone na sąd i więzienie; po 1956 roku obiekty te przekazano na cele kulturalne. W drugiej dekadzie XXI wieku muzeum sukcesywnie przenosiło do tego kompleksu pracownie, bibliotekę, magazyny i sale wystawowe.
W związku z przygotowaniami do 175. rocznicy powstania zaplanowano prace modernizacyjne w historycznej siedzibie. W pierwszym etapie zaadaptowano nieużytkowane poddasze, co zwiększyło powierzchnię użytkową muzeum o około 700 m². Na zaadaptowanej powierzchni powstała nowa wystawa stała oraz sala konferencyjna przystosowana także do celów edukacyjnych.
Status prawny i działalność naukowa
Muzeum działa jako samorządowa instytucja kultury. Organizatorem instytucji jest Województwo Małopolskie, a nadzór sprawuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie ogólnym oraz Zarząd Województwa Małopolskiego w zakresie bezpośrednim. Przy muzeum funkcjonuje jedenastoosobowa Rada Muzeum powoływana i odwoływana przez Zarząd Województwa. Wewnątrz muzeum zasady pracy określa Regulamin Organizacyjny.
Muzeum prowadzi również działalność wydawniczą. Do tej pory ukazało się dziewięć tomów serii "Biblioteka MAK", 42 tomy czasopisma "Materiały Archeologiczne" oraz 25 tomów serii "Materiały Archeologiczne Nowej Huty" (do 2006 roku).
Kierownictwo muzeum?
Wśród dyrektorów Muzeum Archeologicznego w Krakowie znajdują się m.in. Gotfryd Ossowski (1850–1894), Włodzimierz Demetrykiewicz (1894–1937), Tadeusz Reyman (1937–1955) oraz kolejni kierownicy XX i XXI wieku. Obecnym dyrektorem jest Jacek Górski (od 2011 roku).
Muzeum przygotowuje ponowne otwarcie części ekspozycji po zakończeniu prac remontowych zaplanowanych w historycznym gmachu; 175. rocznica powstania przypada w 2025 roku.
Informacje praktyczne
- Adres: Senacka 3, 31-002 Kraków — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: nd 11:00–16:00, wt–sob 9:00–17:00
- Telefon: +48124227100
- Strona internetowa: ma.krakow.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,5 (2 700 opinii)
