27 sierpnia 2026 roku krakowski kolekcjoner Marek Trybulski przekazał do Muzeum Gross-Rosen partie listów obozowych napisanych przez lekarza Jan Nowak. Dokumenty odebrała w Rogoźnicy kierownik muzealnego archiwum Aneta Małek. Część tej korespondencji wcześniej trafiła do muzeów w Oświęcimiu i na Majdanku. Trybulski odkupił papiery od krewnych Nowaka i zadeklarował, że przekaże je instytucjom bezpłatnie.
Jak listy trafiły do muzeum?
Własność dokumentów zmieniała się poprzez zakupy kolekcjonera. Wcześniej Trybulski nabył około 90 pamiątek po Janie Nowaku, z których część przekazał do muzeów w Oświęcimiu i na Majdanku. W kolejnej transakcji kupił następny pakiet dokumentów - około 20 pozycji, a z ostatniego zestawu do Gross‑Rosen trafiły dwa listy napisane w tym obozie. Muzeum zdecydowało o osobistym odbiorze dokumentów ze względu na ich wartość i stan zachowania.
Dlaczego te listy są ważne?
Jedna z przekazanych wiadomości zawiera informację o przeniesieniu Jana Nowaka do obozu Gross‑Rosen, co pomaga uporządkować chronologię transportów i uzupełnić szczątkową dokumentację poobozową. Muzeum Gross‑Rosen dysponuje relatywnie niewielkim zbiorem oryginałów — rzędu około dwóch tysięcy dokumentów — dlatego każde nowe pismo zwiększa wiedzę o funkcjonowaniu obozu i losie poszczególnych więźniów. Dla badaczy i archiwistów listy są cennym świadectwem codziennej łączności między więźniem a rodziną oraz potwierdzeniem praktyk związanych z przesyłkami i korespondencją obozową.
Co wiadomo o Janie Nowaku?
Jan Nowak przed wojną pracował jako pediatra w Krakowie. Aresztowano go w maju 1941 roku i najpierw osadzono w KL Auschwitz. Następnie przebywał w Majdanku, Gross‑Rosen i filii Flossenbürg w Leitmeritz, gdzie doczekał wyzwolenia w ostatnich dniach wojny. Po wojnie zrobił drugą specjalizację z psychiatrii, uzyskał doktorat i był biegłym sądowym; zmarł w Krakowie w 1990 roku.
Dokumenty zostały przekazane muzeum jako dar i odebrane osobiście przez Anetę Małek 27 sierpnia 2026 roku.
