Komunikacyjny ranking miast. Odcinek 8: Ryga

26 lipca 2017  

Jak krakowska komunikacja zbiorowa wypada na tle innych miast? – często pasażerowie zadają nam to pytanie. Postanowiliśmy sprawdzić i opisać zalety i wady systemów komunikacji miejskiej w polskich i europejskich miastach. W ósmym odcinku Emil Markowiak z Zespołu Organizacji i Rozwoju Transportu ZIKiT porównuje z Krakowem największe miasto krajów bałtyckich – Rygę, stolicę Łotwy.

Na powyższym zdjęciu: trolejbus Solaris jadący do Purvciems (dosłownie: bagienna wieś) na tle dworca kolejowego i gmachu Łotewskiej Akademii Nauk (przypominającego Pałac Kultury).

Ryga (Rīga), stolica Łotwy, to jednocześnie największe miasto krajów bałtyckich. Łotwa nie jest jednak największym spośród tych trzech krajów, bo pod tym względem prym wiedzie Litwa. W Rydze mieszka obecnie 699 tysięcy mieszkańców, czyli dokładnie tyle samo co w Łodzi. Natomiast w całej Łotwie mieszka 1,946 mln osób, więc mieszkańcy stolicy stanowią aż 36% obywateli kraju. Ryga w czasach Imperium Rosyjskiego była czwartym co do wielkości miastem państwa, po Petersburgu, Moskwie i Warszawie. W 1867 roku 43% mieszkańców Rygi stanowili Niemcy, co znalazło odwzorowanie w wielkomiejskiej architekturze miasta.

Żeby mieć pełne wyobrażenie o współczesnej Rydze, trzeba wiedzieć, że Łotysze stanowią obecnie tylko 44% mieszkańców stolicy. Aż 38% to Rosjanie, do których należy m.in. burmistrz miasta Nił Uszakow. Taki odsetek Rosjan sprawia, że swobodnie można ze wszystkimi dogadać się po rosyjsku, bo język łotewski mimo swojego uroku do przystępnych nie należy. Natomiast tak liczna mniejszość rosyjska, będąca następstwem długotrwałej radzieckiej okupacji, powoduje, że państwo łotewskie ma mało przyjazne dla mniejszości prawo językowe i edukacyjne. W przeciwieństwie do Litwy nie ma tu nauczania w języku mniejszości (są tylko lekcje języka mniejszości), a w przestrzeni publicznej nie znajdziemy żadnych napisów w językach mniejszości. Język rosyjski wizualnie nie dominuje, ale słychać go prawie wszędzie, bo poza przestrzenią formalną żadnych ograniczeń nie ma. Są oczywiście językowe wersje stron internetowych czy metki na półkach sklepowych z napisami po rosyjsku. W samej Rydze mieszkają również Polacy, jest ich tu około 2% (tereny te należały do XVII wieku do Rzeczypospolitej).

Czym i dokąd?

Po Rydze podróżować można tramwajami, trolejbusami i autobusami. Zwłaszcza sieć trolejbusową trzeba uznać za stosunkowo rozbudowaną. Specyfiką ryskiej komunikacji miejskiej jest fakt, że prawie wszystkie linie komunikacyjne jadą do centrum miasta. Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie wielkość miasta. W miastach wielkości Krakowa, Łodzi czy Wrocławia, ale i w wielu mniejszych polskich miastach, część linii pełni funkcje dowozowe czy stanowi połączenia międzydzielnicowe. Dzięki tworzeniu linii dowozowych możliwe jest zapewnienie wyższej częstotliwości zarówno na odcinku dowozowym, jak i centralnym, gdzie nie dubluje się wiele linii kursujących z niskimi częstotliwościami, ale kursują magistralne linie o wysokich częstotliwościach. Z kolei linie międzydzielnicowe (obwodowe) pozwalają szybciej przedostać się pomiędzy dzielnicami bez potrzeby wjazdu do centrum.

W Rydze spośród 19 linii trolejbusowych, tylko jedna nie wjeżdża do centrum, a aż 12 linii kończy trasę w centrum. Spośród linii autobusowych w Rydze do centrum miasta dojeżdża 76% linii autobusowych, a w przypadku Krakowa jest to tylko 27% linii. Skutkuje to niesłychaną kumulacją linii komunikacyjnych w centrum miasta. Ze względu na to, że prawie wszystkie linie jadące do centrum kończą tam trasę, tuż za dworcem znajduje się ogromny plac autobusowy „Abrenes iela” (ulica Pytałowska), który jest końcówką dla 31 linii, mieszcząc jednocześnie nawet 70 pojazdów. Podobnej wielkości pętla autobusowa znajdowała się kiedyś na ul. Wałowej w Gdańsku, jednak obecnie stoi tam Muzeum II Wojny Światowej.

Tramwaje konne w Rydze pojawiły się w 1882 roku, a tramwaje elektryczne w tym samym roku co w Krakowie, czyli w 1901 roku, zaledwie kilka miesięcy później niż u nas. Sieć tramwajowa Rygi to 8 odnóg rozgałęziających się jeszcze w centrum albo kawałek za nim. Linii tramwajowych jest 10, ale każda z odnóg ma jedną podstawową linię, natomiast druga lub trzecia to linie uzupełniające o niskiej częstotliwości. Można sobie nawet zadać pytanie, po co funkcjonują linie tramwajowe wykonujące 8 kursów dziennie (linia 9), albo kończące trasę w połowie linii podstawowej i kursujące od niej 6 razy rzadziej (linie 4 i 6). Warta przytoczenia jest historia zmiany funkcji linii 4 i 6, która odbyła się w czerwcu 2017 roku. Główne odnogi sieci tramwajowej biegnące w przeciwległych kierunkach obsługiwane były przez dwie często kursujące linie: „4” na Imantę i „6” na Juglę, obie rozpoczynające trasę w centrum miasta. Jednocześnie obie pętle łączyła linia 1 kursująca raz na godzinę, która została później zlikwidowana. W czerwcu 2017 roku przywrócono linię 1, ale nadano jej charakter linii głównej z trasą z Imanty na Juglę przy zmarginalizowaniu linii 4 i 6. W ten sposób linia 1 stała się tramwajowym kręgosłupem miasta.

Spośród linii o wysokiej częstotliwości, który w Rydze jest łącznie 31, 6 linii to tramwaje, 13 to trolejbusy, a 12 to autobusy. Ze wszystkich linii tego typu tylko dwie (trolejbusowa nr 16 i autobusowa nr 36) nie dojeżdżają do centrum. Podróżowanie między dzielnicami jest oczywiście możliwe przy użyciu 13 linii międzydzielnicowych, dodatkowo linie jadące do centrum kursują różnymi trasami. Często ich trasy spotykają się jeszcze daleko od centrum, co daje możliwości rozmaitych przesiadek.

Należy podkreślić, że komunikacja miejska w Rydze charakteryzuje się wysokim standardem taboru. Będąc w tym mieście pierwszy raz około 13 lat temu, już wtedy nie spotkałem żadnego starego taboru autobusowego. Po mieście jeździły tylko solarisy i mercedesy. Tak jest też dzisiaj, tabor został oczywiście częściowo odnowiony, a najnowsze pojazdy to teraz równieżpolskie solarisy. Od tamtych czasów zniknęły trolejbusy Škoda starego typu, a pojawiło się więcej irisbusów i solarisów. Zmodernizowano stare tramwaje Tatra i kupiono nowe tramwaje Škoda, które kursują obecnie na liniach 1 i 11. Brak unijnych nalepek sugeruje, że nowy tabor jest kupowany z własnych środków. Trudno jednak oprzeć się wrażeniu, że Ryga zawdzięcza to bardzo wysokim cenom biletów, o czym szerzej w kolejnej części artykułu.

Warto wspomnieć, że w latach 70-tych rozpoczęto projektowanie metra dla Rygi (docelowy układ linii na rysunku poniżej). Podziemną kolej budowano w Związku Radzieckim tylko w miastach milionowych, jednak dla Rygi zrobiono wyjątek (który spotkał też Tbilisi i Erywań). Argumentami były trzecia pozycja Rygi pod względem wskaźnika przejazdów transportem publicznym na jednego mieszkańca oraz położenie w sąsiedztwie Rygi wielkiego nadmorskiego kurortu Jurmała (którego nazwa po łotewsku oznacza brzeg morski). Jednak gdy projekty były już prawie gotowe, w 1988 roku rozpoczęły się masowe protesty przeciwko budowie pod hasłem METRO – NĒ! W przypadku Rygi warto przywołać stosowane wtedy argumenty: zagrożenie dla historycznego centrum miasta, przybycie dużej liczby niełotewskich budowniczych metra z rodzinami (obawa przed większą rusyfikacją miasta), brak ekonomicznego uzasadnienia, nieuwzględnienie potrzeb osób niepełnosprawnych i przewidywane zatłoczenie obszarów wokół przyszłych stacji.

Ile zapłacić i jak zapłacić?

Komunikacja miejska w Rydze jest bardzo droga. Na Łotwie żyje się trudniej niż w Polsce, ponieważ do wyższych cen dochodzą niższe zarobki. O ile w Polsce w 2014 roku średnie wynagrodzenie wynosiło 980 euro, to na Łotwie tylko 806 euro. Jednocześnie wybrany przeze mnie „koszyk produktów” był w Rydze aż 37% droższy niż w Krakowie. Najtańszy bilet w Rydze, pozwalający na jeden przejazd, kosztuje 1,15 euro (4,88 zł według kursu 4,24 zł za euro z dnia 10.7.2017). System pobierania opłat w Rydze jest elektroniczny, a w zwykłych kasownikach (zazwyczaj jeden na pojazd) kasuje się tylko bilety kupione u prowadzącego. Ich cena jest zawrotna i wynosi aż 2 euro! Czyli 8,48 zł. W nowych pojazdach znajdują się już automaty, jednak wciąż lepiej zaopatrzyć się w jednorazowe karty sprzedawane w automatach i głównie w powszechnej sieci kiosków norweskiej firmy Narvesen.

Pasażerowie mają więc możliwość wyrobienia sobie karty wielorazowego użytku (plastikowy niebieski e-talons, czyli e-bilet) albo kupowania kart jednorazowych (kartonowy żółty e-talons). Mieszkańcy Rygi lub osoby posiadające w niej nieruchomość mogą wyrobić sobie Kartę Ryżanina. Wówczas można liczyć na dodatkowe upusty w firmach, które zgłosiły się do programu lojalnościowego. Załadować określoną liczbę przejazdów można na każdą z kart. Chcąc kupić bilet miesięczny trzeba mieć niebieski e-talons lub Kartę Ryżanina. Posiadanie Karty Ryżanina daje dodatkową możliwość zapisywania na nią biletów czasowych (godzinnych, dobowych albo kilkudobowych). Jeżeli ktoś jest spoza Rygi albo nie chce wyrabiać karty może nabywać zółte e-talonsy.

Bilet godzinny kosztuje 2,30 euro (9,75 zł), a posiadacze Karty Ryżanina mogą go kupić już za 1,15 euro (4,88 zł). Od naszych biletów godzinnych różni się tym, że liczy się czas rejestracji przejazdu. Ostatniej można dokonać w 59. minucie ważności biletu i jechać już do końca trasy. Co ważne, wszystkie karty trzeba przykładać przy każdym wejściu do pojazdu. Bilet 24-godzinny kosztuje 5 euro (21,20 zł, w Krakowie 15 zł), a bilet 3-dniowy 10 euro (42,40 zł, 72-godzinny w Krakowie 36 zł). Przy bilecie 5-dniowym można wybrać, czy będzie on obowiązywał na jednej czy na wszystkich liniach, płacąc odpowiednio 9 euro (38,16 zł) i 15 euro (63,60 zł). Można również zapisać na kartę 5 biletów 24-godzinnych, które trzeba wykorzystać w okresie 15 dni. Za bardzo nie jest jasny sens takiego rozwiązania, ponieważ nie daje żadnej oszczędności dla pasażera, a jest ryzyko niewykorzystania biletów w przewidzianym terminie.

Może się wydawać, że skoro bilety jednorazowe są tak drogie, to pewnie miasto daje ulżyć portfelom mieszkańców regularnie podróżujących komunikacją miejską, czyli kupującym bilety miesięczne. Niestety jest wręcz przeciwnie. Bilet miesięczny na wszystkie linie, obowiązujący we wszystkie dni tygodnia, kosztuje zawrotną sumę 50 euro (212 zł). Dużo mniej, bo 30 euro, wyda w miesięcznym przeliczeniu na przykład mieszkaniec Wiednia, kupując bilet roczny. Ciekawe jest też porównanie cen biletów miesięcznych w stolicach trzech krajów bałtyckich: w Wilnie jest to 29 euro, w Rydze 50 euro, a w Tallinnie mieszkańcy podróżują za darmo. Opcją zaoszczędzenia na bilecie okresowym jest zakup biletu ważnego tylko w dni robocze (40 euro, czyli 169,60 zł). Dzięki sytuacji, w której z każdego zakątka Rygi da się dojechać bezpośrednio do centrum, większość pasażerów wybiera zapewne bilety na jedną linię. Obowiązujący we wszystkie dni tygodnia kosztuje 35 euro (148,40 zł), a w dni robocze 30 euro (127,20 zł). Wydaje się jednak, że wysokie ceny biletów wcale nie odstraszają mieszkańców Rygi od podróżowania komunikacją miejską.

W Rydze odbywa się bardzo dużo kontroli biletowych. Kilkuosobowe grupy kontrolerów w żółtych odblaskowych kamizelkach zatrzymują pojazdy przed lub między przystankami. Miesięcznie dokonuje się około 24 tysięcy kontroli, podczas których ujawnia się około 3700 pasażerów bez ważnego biletu. W Krakowie kontroli miesięcznie odbywa się około 15 tysięcy, a osób bez biletu jest około 6 tysięcy. Kilkanaście lat temu w Rydze pracowali konduktorzy, po których pamiątką są specjalne siedziska w starszych autobusach (na zdjęciu poniżej).

Rozwiązania warte uwagi

Wartym uwagi jest bilet godzinny obowiązujący ponad godzinę, a czasem nawet ponad dwie godziny! Jak już wcześniej wspomniałem, liczy się moment ostatniej rejestracji przejazdu. Po każdym wejściu do pojazdu należy przyłożyć kartę do czytnika, a bilet zawsze obowiązuje do końca trasy przejazdu, a niektóre trasy to ponad godzina jazdy. Ważne, by z ostatnim przyłożeniem karty zdążyć przed upływem godziny od pierwszego przyłożenia. Takie rozwiązanie, podobnie jak opisane w innym artykule zapisy taryfowe w Łodzi, pozwalają uniknąć stresującej dla pasażera sytuacji, że w trakcie jazdy bilet czasowy kończy ważność.

W przypadku zbliżającej się zmiany rozkładu jazdy, w momencie dogodnym dla odpowiedzialnych za to służb, w miejsce jeszcze obowiązującej tabliczki wiesza się nowy rozkład jazdy. Jednak by nie pozbawić pasażerów dostępu do aktualnego rozkładu jazdy, do słupka przystankowego mocowana jest tymczasowa wywieszka z wygasającym rozkładem jazdy.

Na ekranach w pojazdach wyświetlana jest nie tylko lista najbliższych przystanków, ale także seria humorystycznych hiszpańskich kreskówek. Chcąc nie chcąc, przyciągają one wzrok, bawiąc czasem pasażerów.

Autor tekstu i zdjęć: Emil Markowiak (według oficjalnej pisowni łotewskiej Emils Markoviaks)

Więcej informacji o komunikacji miejskiej w Rydze można znaleźć na stronie miejskiego przewoźnika: rigassatiksme.lv.

Podsumowanie:

 12345678910Suma
Maksimum punktów551111111118
Kraków330111111012
Białystok43000100019
Koszalin13011100108
Pilzno450111111116
Gdynia43001100009
Łódź430110011011
Wrocław330111111012
Kijów11111000106
Ryga20000001115

Uzasadnienie ocen:

  1. W Rydze na jedną linię o wysokiej częstotliwości przypadają 23 tysiące mieszkańców. Lista linii: (tramwaje) 1, 2, 5, 7, 10, 11, (trolejbusy) 3, 11, 12, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 22, 23, 25, 27, (autobusy) 2, 3, 15, 21, 22, 24, 25, 36, 37, 40, 41, 53. 2 punkty.
  2. Bilet miesięczny na wszystkie linie i wszystkie dni tygodnia kosztuje w Rydze 50 euro (212 zł, kurs 4,24 zł za euro z dnia 10.7.2017). Przy uwzględnieniu o 11% niższej zamożności (porównanie PKB (PSN) na osobę) najwyższy próg w rankingu jest obniżony do 97,90 zł. 0 punktów.
  3. Najtańszym biletem jest bilet jednorazowy, który kosztuje 1,15 euro (4,88 zł). Przy uwzględnieniu o 11% niższej zamożności (porównanie PKB (PSN) na osobę) próg w rankingu jest obniżony do 1,78 zł. 0 punktów.
  4. Najtańszym biletem jest bilet jednorazowy, który kosztuje 1,15 euro (4,88 zł). Przy uwzględnieniu o 11% niższej zamożności (porównanie PKB (PSN) na osobę) próg w rankingu jest obniżony do 2,67 zł. 0 punktów.
  5. Bilet godzinny dla posiadaczy Karty Ryżanina kosztuje w Rydze 1,15 euro (4,88 zł). Przy uwzględnieniu o 11% niższej zamożności (porównanie PKB (PSN) na osobę) próg w rankingu jest obniżony do 4,45 zł. 0 punktów.
  6. Bilet 24-godzinny kosztuje 5 euro (21,20 zł). Przy uwzględnieniu o 11% niższej zamożności (porównanie PKB (PSN) na osobę) próg w rankingu jest obniżony do 13,35 zł. 0 punktów.
  7. Bilet miesięczny na jedną linię na wszystkie dni tygodnia kosztuje 35 euro (148,40 zł). Przy uwzględnieniu o 11% niższej zamożności (porównanie PKB (PSN) na osobę) próg w rankingu jest obniżony do 53,40 zł. 0 punktów.
  8. Najnowsze pojazdy są wyposażone w automat biletowy umożliwiający płatność kartą. 1 punkt.
  9. Najnowsze pojazdy są wyposażone w automat biletowy umożliwiający płatność kartą i zakup biletu w cenie regularnej. 1 punkt.
  10. Istnieje możliwość załadowania na kartę określonej liczby przejazdów. 1 punkt.

Jak powstaje ranking?

Poniżej prezentujemy zasady przyznawania punktów w każdej z 10 kategorii.

  1. Liczba mieszkańców przypadająca na jedną linię kursującą z częstotliwością przynajmniej 3 kursów na godzinę w godzinach szczytu jak i poza szczytem:

0 punktów – brak takich linii – przykład: Jastrzębie-Zdrój;

1 punkt – od 25 tys. – przykłady: Częstochowa, Sosnowiec, Kielce;

2 punkty – od 21 do 25 tys. – przykłady: Ryga, Gdańsk;

3 punkty – od 16 do 20 tys. – przykłady: Kraków, Wrocław, Lublin;

4 punkty – od 11 do 15 tys. – przykłady: Warszawa, Praga, Łódź;

5 punktów – do 10 tys. – przykłady: Brno, Ostrawa, Uście nad Łabą.

  1. Cena biletu na 28 dni pozwalającego podróżować po całym obszarze miasta (niekoniecznie wszystkimi liniami) dowolnej osobie (niekoniecznie mieszkańcowi) drugi raz kupującej bilet (ewentualnie wyrabiając specjalną kartę):

0 punktów – brak biletów wieloprzejazdowych;

1 punkt – od 110 zł – np. Warszawa;

2 punkty – 95,00-109,99 zł;

3 punkty – 80,00-94,99 zł – np. Kraków;

4 punkty – 65,00-79,99 zł;

5 punktów – do 64,99 zł – np. Jaworzno.

Dodatkowe punkty (po 1 punkcie) będą przyznawane za:

  1. Możliwość przejechania 2 przystanków w jednym mieście (do 10 minut) za cenę do 2 zł (ewentualnie wyrabiając specjalną kartę).
  2. Możliwość przejechania 5 przystanków w jednym mieście (do 20 minut) za cenę do 3 zł (ewentualnie wyrabiając specjalną kartę).
  3. Możliwość przejechania 10 przystanków z przesiadką po 5 przystankach (20 minut jazdy, 10 minut przesiadki, 20 minut jazdy) za cenę do 5 zł (ewentualnie wyrabiając specjalną kartę).
  4. Możliwość nieograniczonego korzystania z komunikacji miejskiej w obrębie miasta przez 24 godziny w cenie do 15 zł (bez wyrabiania specjalnej karty).
  5. Możliwość korzystania przez 28 dni z jednej linii (na odcinku 5 przystanków) za cenę do 60 zł.
  6. Możliwość zapłacenia za przejazd (kupienia biletu) kartą płatniczą w pojeździe.
  7. Możliwość zapłacenia za przejazd (kupienia biletu) w pojeździe w cenie regularnej jednego przejazdu w jednym mieście do 40 minut (jak w punktach sprzedaży biletów/automatach stacjonarnych) za cenę do 4 zł nie posiadając specjalnej karty.
  8. Możliwość bezgotówkowego płacenia (kartą miejską lub płatniczą) za przejazd bez konieczności zachowania papierowego biletu (potwierdzenia zakupu).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *